Προτεινόμενη Στρατηγική Τοπικής Ένταξης (2026–2030) για την Περιφέρεια Κρήτης

Αρχή: Περιφέρεια Κρήτης
Πεδίο εφαρμογής: Περιφερειακές Ενότητες Ηρακλείου, Χανίων, Ρεθύμνου, Λασιθίου
Έγκριση: Απόφαση Περιφερειακού Συμβουλίου [Αρ./Ημ.]
Συν‑υλοποιητές: Δήμοι, Περιφερειακό Παρατηρητήριο Κοινωνικής Ένταξης, Αναπτυξιακή Ηρακλείου (ΑΗΓ), Υπηρεσίες Απασχόλησης (ΔΥΠΑ), Δημόσια Υγεία/Νοσοκομειακό Δίκτυο, Διευθύνσεις Εκπαίδευσης, Επιμελητήριο & κλαδικοί εργοδοτικοί φορείς (τουρισμός, αγροδιατροφή, κατασκευές), ΜΚΟ & οργανώσεις μεταναστών, εταίροι UNHCR/IOM, Πανεπιστήμια (ΠΚ/ΤΕΙ)

Σύνοψη

Η Κρήτη αντιμετώπισε αυξήσεις αφίξεων και αυξανόμενες ανάγκες ένταξης—με αιχμές εισροών στα μέσα του 2025 που πίεσαν τη χωρητικότητα υποδοχής και τις υπηρεσίες (χώρος Αγιάς Χανίων, λιμάνι Ρεθύμνου· μεταφορές μέσω φορτηγού τερματικού Ηρακλείου) και προκάλεσαν επείγουσα ανάγκη συντονισμού περιφερειακών και δημοτικών αρχών.

Παράλληλα, η Κρήτη διατηρεί ισχυρά πλεονεκτήματα ένταξης: κληρονομιά του προγράμματος ESTIA και τοπικές συνεργασίες σε Ηράκλειο, Χανιά, Σητεία, Γάζι (2017–2020), λειτουργία δημοτικών Κέντρων Ένταξης Μεταναστών (ΚΕΜ) (π.χ. Ηράκλειο) και νέοι μηχανισμοί συμμετοχής που δοκιμάστηκαν τοπικά στο πλαίσιο του EMVI‑LII (κύκλοι εκπαίδευσης, e‑participation DECIDIM, συμβούλια μεταναστών) με άμεση υποστήριξη της Περιφέρειας Κρήτης.

Η παρούσα Στρατηγική υιοθετεί τους πυλώνες του Ευρωπαϊκού Σχεδίου Δράσης για την Ένταξη & Ένταξη 2021–2027 (εκπαίδευση, απασχόληση, υγεία, στέγαση) και την αμφίδρομη, πολυμερή προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ενώ εναρμονίζεται με την Εθνική Στρατηγική Ένταξης (2021) και τις χρηματοδοτικές γραμμές της ΕΕ (AMIF, ESF+, ERDF, Erasmus+).

Θεσπίζει περιφερειακή αρχιτεκτονική διακυβέρνησης (Επιτροπή Καθοδήγησης Ένταξης· τέσσερις θεματικές ομάδες εργασίας· περιφερειακό συμβούλιο μεταναστών συνδεδεμένο με τα δημοτικά συμβούλια), καθορίζει δείκτες παρακολούθησης και αγκυρώνει το monitoring στα συστήματα του Περιφερειακού Παρατηρητηρίου, αξιοποιώντας την προσέγγιση WHOLE‑COMM και τις συστάσεις UNHCR προς δήμους (τεκμηρίωση, στέγαση, χρηματοδότηση, συμμαχίες).

1. Όραμα, Αποστολή, Αρχές

Όραμα: Μια φιλόξενη Κρήτη όπου νεοαφιχθέντες και παλαιοί κάτοικοι ευημερούν μαζί, ενισχύοντας την κοινωνική συνοχή και την οικονομία του νησιού.

Αποστολή: Παροχή τεκμηριωμένων, τοπικά προσαρμοσμένων μέτρων σε εκπαίδευση, απασχόληση, υγεία, στέγαση και συμμετοχή, συν‑σχεδιασμένων με μετανάστες και κοινότητες, και διατηρούμενων μέσω μεικτής χρηματοδότησης.

Αρχές:

• Αμφίδρομη ένταξη & συμπερίληψη.

• Πολυμερή & ολιστική διακυβέρνηση.

• Τεκμηριωμένος σχεδιασμός & ισχυρή παρακολούθηση.

• Μη‑διάκριση & ενσωμάτωση ισότητας.

• Βιωσιμότητα πέρα από τους κύκλους των έργων.

2. Περιφερειακό Πλαίσιο & Ανάγκες

Πληθυσμός & ροές: Στην Ελλάδα καταγράφηκαν ~913.000 υπήκοοι τρίτων χωρών το 2024 (8,8% του πληθυσμού) και αυξανόμενες αιτήσεις προστασίας· η Κρήτη είδε έντονες αιχμές ροών το 2025 (σκάφη μέσω Λιβύης/Αιγύπτου/Γαύδου· υπερπληρότητα σε Αγιά, Ρέθυμνο, Ηράκλειο). Χρήση μηνιαίων δεδομένων Υπουργείου (2024–2025) και σημειώσεων ELSTAT για τοπική διάκριση.

Τοπικά assets: Μνημόνιο Συνεργασίας UNHCR–Ηράκλειο (2024)· μοντέλο ΚΕΜ Ηρακλείου· κληρονομιά διαμερισμάτων ESTIA & πιλοτικά SIL· συμμετοχή στο Cities Network for Integration (Ηράκλειο, Χανιά) για peer learning· πιλοτικές δράσεις EMVI‑LII (εκπαίδευση, DECIDIM).

Κύρια εμπόδια: γλωσσικά κενά· αναγνώριση προσόντων· πίεση στην προσιτή κατοικία και κίνδυνοι διαχωρισμού· πρόσβαση/πλοήγηση στην υγεία & ψυχική υγεία· κατακερματισμένα τοπικά δεδομένα· ανάγκη θεσμικής συμμετοχής μεταναστών. Κατευθύνσεις ΕΕ/UNHCR υπογραμμίζουν τις ελλείψεις και ζητούν σταθερή δημοτική/περιφερειακή χρηματοδότηση και ολιστικό συντονισμό.

3. Διακυβέρνηση για την Κρήτη

3.1 Περιφερειακή Επιτροπή Καθοδήγησης Ένταξης (R‑ISC)

Πρόεδρος: Αντιπεριφερειάρχης Κοινωνικής Πολιτικής
Μέλη: Περιφερειακές Διευθύνσεις (Εκπαίδευση, Υγεία, Στέγαση/Χωροταξία, Απασχόληση), ΔΥΠΑ, εκπρόσωποι Δήμων (Ηράκλειο, Χανιά, Ρέθυμνο, Λασίθι), Παρατηρητήριο, ΑΗΓ, Επιμελητήρια, ΜΚΟ/οργανώσεις μεταναστών, σύνδεσμος UNHCR/IOM.
Αρμοδιότητα: Εποπτεία στρατηγικής· διαδημοτικός συντονισμός· κινητοποίηση πόρων· MEL. Τριμηνιαίες συνεδριάσεις· ετήσιο περιφερειακό φόρουμ.

3.2 Θεματικές Ομάδες Εργασίας (TWGs)

• Εκπαίδευση & Γλώσσα (Περ. Δ/νση Εκπαίδευσης + ΜΚΟ)

• Απασχόληση & Δεξιότητες (ΔΥΠΑ + Επιμελητήρια)

• Υγεία & Ευεξία (Περιφερειακή Υγειονομική Αρχή + πάροχοι)

• Στέγαση & Αστική Ένταξη (Περιφερειακός Χωροταξικός Σχεδιασμός + Δήμοι)

Κοινή ηγεσία με εκπροσώπους μεταναστών.

3.3 Περιφερειακό Συμβούλιο Μεταναστών (R‑MAC)

Δομημένη εκπροσώπηση από δημοτικά συμβούλια μεταναστών/ΣΕΜΠ και τα cohorts του EMVI‑LII· συμβουλευτικός ρόλος προς R‑ISC· συμμετοχή στον συν‑σχεδιασμό προγραμμάτων.

3.4 Σύνδεση Πόλεων–Περιφέρειας

Αξιοποίηση CNI για κοινές εκπαιδεύσεις, εργαλεία και ανταλλαγές μεταξύ Ηρακλείου & Χανίων.

4. Στρατηγικοί Στόχοι (2026–2030)

• Εκπαίδευση & Γλώσσα: Καθολική πρόσβαση· ολοκληρωμένες διαδρομές εκμάθησης· επιμόρφωση εκπαιδευτικών/εργαζομένων νεολαίας.

• Απασχόληση & Δεξιότητες: Αναγνώριση προσόντων· job‑matching· μαθητείες· επιχειρηματικότητα.

• Υγεία & Ψυχική Υγεία: Υποστήριξη πλοήγησης· πολιτισμικά κατάλληλη φροντίδα· τραυματοκεντρικές υπηρεσίες.

• Στέγαση & Αστική Ένταξη: Πρόσβαση σε επαρκή, προσιτή, μη διαχωρισμένη στέγη.

• Συμμετοχή & Συνοχή: Θεσμοθέτηση συμμετοχής· αντιμετώπιση ρητορικής μίσους· διαπολιτισμικά προγράμματα.

• Τεκμηρίωση, Συμμαχίες & Χρηματοδότηση: Ισχυρά δεδομένα· πολυετής χρηματοδότηση.

5. Προγράμματα

5.1 Εκπαίδευση & Γλώσσα

E1 – ECEC & Σχολική Ένταξη: Θέσεις, διαμεσολαβητές, μεταφορές, ενισχυτική διδασκαλία.
E2 – Διαδρομές Γλωσσομάθειας (A1→B2): Κλαδικά ελληνικά· ψηφιακή μάθηση· childcare.
E3 – Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών: Διαπολιτισμική επάρκεια· trauma‑informed· Erasmus+.

KPIs έως 2030: 95% εγγραφές· 60% B1· 800 εκπαιδευτικοί.

5.2 Απασχόληση & Δεξιότητες

Em1 – Κέντρο Αναγνώρισης Προσόντων (Ηράκλειο)
Em2 – Τομεακές Συμφωνίες & Job‑Matching
Em3 – Μαθητείες & Ανάπτυξη Δεξιοτήτων
Em4 – Επιχειρηματικότητα & Κοινωνική Οικονομία

KPIs: 70% τοποθέτηση· 400 αναγνωρίσεις/έτος· 150 επιχειρήσεις.

5.3 Υγεία & Ψυχική Υγεία

H1 – Υποστήριξη Πλοήγησης & Διερμηνείας
H2 – Πολιτισμικά Επαρκής Φροντίδα
H3 – Ψυχοκοινωνικό Δίκτυο

KPIs: 85% εγγραφή σε GP· 800 υποστηριζόμενοι· 500 πάροχοι.

5.4 Στέγαση & Αστική Ένταξη

Ho1 – Πρόσβαση σε Προσιτή Στέγη
Ho2 – Αντι‑διαχωρισμός & Χωρική Παρακολούθηση
Ho3 – Καινοτόλα Μοντέλα

KPIs: 700 νοικοκυριά· -20% δείκτης διαχωρισμού· 200 μονάδες.

5.5 Συμμετοχή, Αντι‑Διακρίσεις & Συνοχή

P1 – R‑MAC & Ηγεσία Πολιτών
P2 – Διαπολιτισμικές Εκδηλώσεις & Διάλογοι
P3 – Πρόληψη & Αντιμετώπιση Ρητορικής Μίσους

KPIs: 500 εκπαιδευμένοι· 15.000 συμμετέχοντες· +50% αναφορές/επίλυση.

6. Χρηματοδότηση (2026–2030)

Ευρωπαϊκά/Εθνικά:

• AMIF

• ESF+

• ERDF

• Erasmus+

Περιφερειακή συγχρηματοδότηση: Πολυετής γραμμή LIS· εμπειρία Includ‑EU/AMIF μέσω Παρατηρητηρίου.

Μεικτή χρηματοδότηση: Συνεργασίες με τουρισμό & αγροδιατροφή· housing impact arrangements· τεχνική συνεργασία UNHCR.

7. Παρακολούθηση, Αξιολόγηση & Μάθηση

Σύστημα δεδομένων: Παρατηρητηρίου· ενοποίηση στοιχείων Υπουργείων, ELSTAT, δημοτικών υπηρεσιών.

Διαδικασία: Τριμηνιαίες ανασκοπήσεις· ετήσια δημόσια έκθεση· ανεξάρτητες αξιολογήσεις 2028 & 2030.

Συμμετοχική : Συν‑ορισμός δεικτών από focus groups· εργαλεία

8. Διαχείριση Κινδύνων

• Αιχμές αφίξεων: σχέδια εφεδρείας· πρωτόκολλα μεταφοράς· πρόσθετο προσωπικό.

• Στέγαση: διαφοροποίηση αποθέματος· social leasing· κίνητρα ιδιοκτητών.

• Αναντιστοιχία αγοράς εργασίας: compacts, reskilling, hub αναγνώρισης.

• Πόλωση/παραπληροφόρηση: επικοινωνία· διάλογοι· media charter.

• Κενά δεδομένων: επένδυση στο dashboard & διαμοιρασμό.